Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom – zauważ, zapytaj, reaguj
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom – zauważ, zapytaj, reaguj
10 września obchodzimy Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom. To dzień, którego celem jest zwrócenie uwagi na problem kryzysów psychicznych, przeciwdziałanie stygmatyzacji oraz przypomnienie, że odpowiednio udzielona pomoc może uratować życie.
W 2026 roku szczególnie ważne jest, aby mówić o zdrowiu psychicznym dzieci i młodzieży. Kryzys emocjonalny może dotknąć każdego młodego człowieka – niezależnie od wieku, wyników w nauce, sytuacji rodzinnej czy tego, jak wygląda jego codzienne życie.
Problem, którego nie wolno bagatelizować
Według Światowej Organizacji Zdrowia każdego roku na świecie ponad 720 tysięcy osób umiera w wyniku samobójstwa. Samobójstwo należy również do najważniejszych przyczyn zgonów osób w wieku 15–29 lat. WHO podkreśla jednocześnie, że zachowaniom samobójczym można zapobiegać, a jednym z najważniejszych elementów profilaktyki jest odpowiednio wczesne rozpoznanie kryzysu i zapewnienie człowiekowi wsparcia.
Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku dzieci i nastolatków. Najnowsze informacje przedstawione w 2026 roku podczas posiedzenia sejmowej Komisji do spraw Dzieci i Młodzieży pokazują, że w Polsce w 2025 roku liczba prób samobójczych osób poniżej 19. roku życia zmniejszyła się o 6,3% w porównaniu z 2024 rokiem. Jest to pierwsze takie zmniejszenie od 2020 roku. Jednocześnie w 2025 roku odnotowano wzrost liczby samobójstw wśród osób młodych o 26,8%, co pokazuje, że problem nadal wymaga bardzo poważnej i systematycznej profilaktyki.
Statystyki nie są jednak tylko liczbami. Za każdą z nich stoi konkretny młody człowiek, jego emocje, doświadczenia i relacje z innymi.
Młody człowiek nie zawsze powie wprost, że potrzebuje pomocy
Dziecko lub nastolatek przeżywający kryzys nie zawsze potrafi powiedzieć: „Potrzebuję pomocy”.
Czasami sygnałem ostrzegawczym są zmiany w zachowaniu – wycofanie, utrata zainteresowania tym, co wcześniej sprawiało przyjemność, trudności w funkcjonowaniu w szkole, problemy ze snem, nasilony lęk, drażliwość, poczucie bezradności czy izolowanie się od innych.
Nie oznacza to, że każda taka zmiana świadczy o kryzysie samobójczym. Powinna jednak skłonić dorosłych do zatrzymania się i zainteresowania tym, co dzieje się z młodym człowiekiem.
Najważniejsze jest nie ignorować sygnałów.
Można powiedzieć:
„Widzę, że ostatnio jest Ci trudno. Chcesz mi powiedzieć, co się dzieje?”
albo:
„Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie. Poszukajmy razem kogoś, kto może Ci pomóc.”
Rozmowa o trudnych emocjach nie „podsuwa” dziecku pomysłu na zachowania samobójcze. WHO podkreśla, że spokojne i bezpośrednie rozmawianie o samobójstwie może pomóc zmniejszyć lęk i sprawić, że osoba w kryzysie poczuje się zauważona i zrozumiana.
Rówieśnik też może zauważyć, że coś jest nie tak
Dzieci i młodzież często w pierwszej kolejności zwracają się do swoich rówieśników.
Dane przedstawione przez Rzecznika Praw Dziecka pokazują, że 37% młodszych uczniów i 53% uczniów starszych deklarowało, że udzieliło pomocy koleżance lub koledze, którzy powiedzieli im o swoich myślach samobójczych.
To pokazuje, jak ważna jest edukacja młodzieży.
Jednocześnie trzeba podkreślić: rówieśnik nie powinien samodzielnie próbować rozwiązać takiej sytuacji. Jego zadaniem jest przede wszystkim nie zostawiać kolegi czy koleżanki samego z problemem i powiedzieć o sytuacji zaufanemu dorosłemu – rodzicowi, nauczycielowi, pedagogowi, psychologowi lub innemu specjaliście.
Powiedzenie dorosłemu o zagrożeniu nie jest donoszeniem. Jest formą troski i ochrony.
Gdzie dziecko lub nastolatek może szukać pomocy?
Młody człowiek nie musi czekać, aż problem stanie się bardzo poważny. Po pomoc można sięgnąć już wtedy, gdy pojawia się smutek, lęk, poczucie samotności, bezradność, problemy rodzinne, trudności w szkole, przemoc, problemy w relacjach czy po prostu poczucie, że „nie daję już rady”.
116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży
116 111 to bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. Działa 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Można również skorzystać z kontaktu online. Rozmowy są poufne, a konsultanci są przygotowani do udzielania pomocy psychologicznej.
To miejsce, do którego można zgłosić się nie tylko w sytuacji bezpośredniego zagrożenia, ale również wtedy, gdy młody człowiek przeżywa trudności i potrzebuje z kimś porozmawiać.
800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka
800 12 12 12 to bezpłatny Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka. Dostępny jest również czat internetowy. Z pomocy mogą korzystać dzieci i młodzież, a także rodzice i opiekunowie.
Najważniejsze nie zawsze jest znalezienie właściwych słów. Czasami najważniejsze jest po prostu być obok.
Warto:
- słuchać bez oceniania,
- nie bagatelizować problemów dziecka,
- nie mówić „inni mają gorzej”,
- nie zawstydzać i nie straszyć,
- nie pozostawiać młodego człowieka samego z poważnym kryzysem,
- potraktować wypowiedzi dotyczące braku chęci do życia poważnie,
- włączyć w pomoc innych dorosłych i specjalistów,
- zadbać o bezpieczeństwo dziecka.
https://zwjr.pl/